Successiewet 1956 — tegenlezingEditie 2026 · landenreeks

DE VRIJSTELLING

Dag 017 · Landenreeks — Italië

Italië: 4% erfbelasting waar Nederland 20% heft

11 november 2026 · leestijd 8 min · Decreto Legislativo 262/2006

Een Nederlands echtpaar met een tweede huis in Umbrië rekent, voor de grap, twee nalatenschappen naast elkaar uit: wat hun kinderen zouden betalen als zij in Nederland overlijden, en wat diezelfde kinderen betalen over precies dat Italiaanse huis. Het verschil is zo groot dat hun notaris het eerst navraagt bij een collega in Perugia, ervan uitgaand dat er een fout in zit. Er zit geen fout in. Italië heft op een erfenis aan een kind 4% boven een vrijstelling van een miljoen euro per erfgenaam. Nederland heft 10% tot 20% boven € 26.230.

Een partner, kind of kleinkind betaalt in Italië 4% over het deel van een verkrijging boven € 1 miljoen per erfgenaam — een drempel die de meeste Italiaanse nalatenschappen simpelweg niet haalt, waardoor de meerderheid van de gezinnen feitelijk niets betaalt. Broers, zussen en verdere verwanten betalen 6%, ongerelateerde verkrijgers 8%, zonder noemenswaardige vrijstelling. Daarmee is Italië, met Portugal en enkele andere zuidelijke lidstaten, een van de laagst belastende landen van de Europese Unie op dit vlak.

Eerst het weerwoord dat Italië zelf gaf

Voor wie denkt dat dit een losse gril is: Italië heeft het tegenovergestelde al geprobeerd. Tot 2001 kende het land een progressief tarief tot 33% — zwaarder dan Nederland vandaag. De regering-Berlusconi schafte de heffing in 2001 volledig af; vijf jaar later, in 2006, won Romano Prodi de verkiezingen mede met de belofte haar te herstellen, en voerde haar ook daadwerkelijk weer in. Wie het Italiaanse precedent als bewijs wil gebruiken dat afschaffing onomkeerbaar naar een race to the bottom leidt, moet dus wel uitleggen waarom de herinvoering van 2006 uitkwam op 4% in plaats van de oude 33%. Het antwoord is politiek, niet technisch: een kiezer die vijf jaar zonder erfbelasting heeft geleefd, accepteert geen terugkeer naar het oude tarief — alleen een symbolische, smalle heffing die de kiezer kan verteren. Precies hetzelfde patroon zag dit blog al bij Zweden en Oostenrijk: geen enkel land dat de heffing afschafte, heeft haar in haar oude, zware vorm teruggehaald.

De dubbele korting: lage grondslag, lage waardering

Wat het verschil met Nederland nog groter maakt dan het kale tarief al doet vermoeden, is de waarderingsgrondslag van de belangrijkste bezitting in vrijwel elke nalatenschap: de woning. Nederland waardeert de eigen woning tegen de WOZ-waarde — in de praktijk dicht bij de marktwaarde. Italië waardeert onroerend goed voor de erfbelasting tegen de valore catastale, de kadastrale waarde, die doorgaans 30 tot 40% onder de marktwaarde ligt en in sommige gevallen nog veel verder: een woning met een marktwaarde van € 500.000 kan voor de erfbelasting met een kadastrale waarde van € 200.000 worden aangegeven. Daarbovenop komen twee kleine opcenten — hypotheek- en kadasterbelasting van samen 3% over diezelfde, al verlaagde kadastrale waarde — die voor de eigen woning van de hoofderfgenaam worden teruggebracht tot een vast bedrag van € 200 elk. Twee Nederlandse gezinnen met een identiek huis in Umbrië en in Utrecht betalen dus niet alleen een ander tarief over een ander bedrag; het Italiaanse gezin betaalt een laag tarief over een laag getaxeerde waarde, het Nederlandse een hoog tarief over de volle marktwaarde.

Het rekenvoorbeeld

Eén kind, een nalatenschap van € 550.000 — het archetype uit hoofdstuk 4 van het Standaardwerk: een afbetaald huis en wat spaargeld, geen onderneming, geen BOR. In Nederland: na de vrijstelling van € 26.230 blijft € 523.770 belast, tegen 10% tot € 158.669 en 20% daarboven — € 88.887 aan erfbelasting, bijna 16,2% effectief. In Italië: de verkrijging blijft ruim onder de vrijstelling van € 1 miljoen. Erfbelasting: € 0. Zelfs bij een nalatenschap van twee miljoen euro — ver boven wat een gemiddeld Nederlands gezin nalaat — betaalt het Italiaanse kind pas 4% over het miljoen daarboven: € 40.000, tegenover wat in Nederland al in de tonnen zou lopen.

Wat dit over de Nederlandse wet zegt

De gebruikelijke verdediging van de Nederlandse erfbelasting is dat zij nodig is voor de schatkist en dat een laag tarief als in Italië een land fiscaal onverantwoord zou maken. Italië bewijst het tegendeel al twintig jaar: geen ingestorte overheidsfinanciën, geen uitzonderlijke vermogensongelijkheid ten opzichte van de rest van de eurozone, wél een belasting die vrijwel niemand raakt buiten een kleine groep werkelijk grote nalatenschappen — precies de groep waarvoor de Nederlandse BOR een vergelijkbare uitzondering maakt, alleen dan voor ondernemingsvermogen in plaats van voor alle vermogen. Nederland kiest er, in vergelijking, voor zijn brede middenklasse — het gezin met het afbetaalde huis — wél tegen het volle tarief te belasten, en reserveert de facto alleen voor ondernemingsvermogen de coulance die Italië aan iedereen geeft.

Reken uw eigen nalatenschap door met de rekentool op deze site en vergelijk het resultaat zelf met wat hierboven staat. Waarom dat verschil geen toeval maar een keuze is, legt het manifest van deze site uit.

Veelgestelde vragen

Hoeveel erfbelasting betaalt een kind in Italië?

Een partner, kind of kleinkind betaalt 4% over het deel van de verkrijging boven € 1 miljoen per erfgenaam — een drempel die de meeste nalatenschappen niet haalt. Een erfgenaam met een erkende ernstige beperking heeft een vrijstelling van € 1.500.000, ongeacht de familieband.

Is de Italiaanse erfbelasting altijd zo laag geweest?

Nee. Tot 2001 kende Italië een progressief tarief tot 33%. Berlusconi schafte de heffing in 2001 volledig af; Prodi voerde haar in 2006 opnieuw in, maar tegen drastisch lagere tarieven en hogere vrijstellingen — de oude, zware heffing is nooit teruggekeerd.

Waarom is onroerend goed in Italië extra voordelig voor de erfbelasting?

Omdat een woning wordt belast tegen de kadastrale waarde (valore catastale), die doorgaans 30 tot 40% lager ligt dan de marktwaarde, in plaats van tegen de marktwaarde zoals de Nederlandse WOZ-waardering.

← alle dagen