De miljonairsbelasting raakt ook de middenklasse
Hilde en Thijs, begin vijftig, kochten hun eerste beleggingspand in 2001: een bovenwoning in een middelgrote stad, twintig jaar geleden nog geen pensioengat waard. Twee panden volgden, telkens met spaargeld, telkens omdat een pensioenverzekering na de crisis van 2008 niet meer vertrouwd voelde. Ze wonen zelf nog in hetzelfde rijtjeshuis als in 1998. Toen het kabinet deze week de "miljonairsbelasting" aankondigde — "voor de allerrijksten, de eigen woning blijft buiten schot" — haalde Thijs opgelucht adem. Tot hij de WOZ-waarden van de drie panden optelde bij hun spaarrekening, en bij een getal uitkwam dat griezelig dicht bij de grens van het amendement lag. Geen jacht, geen jacuzzi. Drie bovenwoningen en een leven van voorzichtigheid.
De miljonairsbelasting van PRO en Volt voert een nieuwe schijf van 45% in box 3 in vanaf € 80.578 belastbaar box 3-inkomen — volgens de indieners zelf vermogens vanaf ongeveer € 1 à 1,3 miljoen, de eigen woning niet meegerekend. Die drempel is vandaag scherp afgebakend. Maar drempels die ooit "alleen voor de allerrijksten" golden, staan in de fiscale geschiedenis zelden stil: ze verschuiven, bijna altijd naar méér mensen, meestal zonder dat daar ooit apart over gestemd wordt.
Eerst het eerlijke argument, op zijn sterkst
Dit stuk sloopt het amendement niet voor het is uitgesproken. PRO en Volt hebben een reëel punt: vermogen in box 3 wordt belast tegen een forfaitair rendement dat voor wie goed gespreid belegt, vaak onder het werkelijke rendement blijft, terwijl loon vanaf de eerste euro boven de toptariefgrens tegen 49,5% wordt belast. Onder de nieuwe drempel verandert er bovendien niets: het gewone tarief van 36% en het heffingvrije vermogen van € 59.357 per persoon (2026) blijven precies zoals ze zijn. En het bedrag is niet symbolisch — Taxlive rekent uit dat de extra schijf alleen al zo'n € 600 miljoen per jaar moet opleveren, onderdeel van het bredere pakket van € 1,5 miljard dat dit blog in het stuk over de millionairsbelasting van 11 november al beschreef. Vandaag is de grens wat de indieners beweren dat hij is: scherp, gericht, en ver van de meeste huishoudens.
Drempels bewegen — altijd naar beneden, nooit vanzelf omhoog
Vandaag. Niet noodzakelijk over tien jaar. De Amerikaanse federale inkomstenbelasting van 1913 is het schoolvoorbeeld: zij trof uitsluitend de hoogste inkomens, met een toptarief van 7% boven $500.000 — omgerekend naar 2026 zo'n $15 miljoen — en minder dan 1% van de huishoudens deed ooit aangifte. Tot 1940 leverde de top 1% van de belastingbetalers structureel meer dan 70% van de federale opbrengst. Toen kwam de Tweede Wereldoorlog: de oorlogskas had een massabelasting nodig, en binnen een paar jaar viel ongeveer de helft van de Amerikaanse bevolking onder de inkomstenbelasting — de eerste keer dat loonheffing aan de bron werd ingehouden, zodat werknemers hun volledige loon niet meer zagen. Een belasting "voor de rijken" werd in minder dan drie decennia een belasting voor bijna iedereen, niet via een geleidelijke drempelverlaging, maar via een politieke beslissing die niemand in 1913 had aangekondigd.
Het Verenigd Koninkrijk laat het stillere mechanisme zien: niet een politieke ingreep, maar simpelweg niets doen. De vrijstelling voor erfbelasting (de "nil-rate band") staat al sinds 2009 vast op £325.000 en blijft dat, na de begroting van najaar 2025, tot ten minste april 2031 — 22 jaar zonder indexatie. Was de vrijstelling meegegroeid met de inflatie, dan zou zij volgens cijfers van financiële dienstverleners nu tussen de £475.000 en £517.000 liggen, zo'n 46 tot 59% hoger dan het bevroren bedrag. Het gevolg: in 2025/26 vielen 32.000 nalatenschappen onder de Britse erfbelasting, 5.000 meer dan toen de huidige bedragen in 2020/21 voor het eerst golden — niet omdat Britse gezinnen rijker werden in enige betekenisvolle zin, maar omdat huizenprijzen stegen terwijl de drempel bleef staan. Niemand stemde voor een verlaging. De wet veranderde geen letter. Alleen de rest van de economie bewoog, en de drempel niet.
Nederland gebruikt die truc al, vandaag, in de gewone inkomstenbelasting
Wie denkt dat dit een Brits of Amerikaans probleem is, moet de eigen Prinsjesdagstukken lezen. Voor 2024 kondigde het kabinet een inflatiecorrectie van 9,9% aan voor de belastingschijven — en paste vervolgens welbewust maar 95,9% daarvan toe, een correctie van 9,4941% in plaats van de volledige 9,9%. Voor 2026 ligt een vergelijkbaar voorstel voor: niet de volledige inflatiecorrectie, maar 52,8% ervan. Het is dezelfde beweging als bij de Britse erfbelasting, alleen sneller en huishoudelijker: een schijfgrens die iets minder meestijgt dan de prijzen, duwt een beetje meer inkomen in een hoger tarief, elk jaar opnieuw, zonder dat er ooit een Kamerdebat is geweest met de titel "schijfgrens verlagen". Er is geen enkele reden om aan te nemen dat een gloednieuwe drempel van € 80.578 box 3-inkomen aan dat patroon zou ontsnappen — en de berichtgeving over het amendement vermeldt, bij het schrijven van dit stuk, geen aparte indexatieclausule die dat garandeert.
Wie er vandaag al bijna onder valt
Terug naar Hilde en Thijs. Box 3 belast spaargeld, beleggingen en verhuurd vastgoed — niet de eigen woning, niet een bv-aandeel. Het ministerie van Financiën schat dat particulieren in Nederland minstens 150.000 woningen verhuren binnen box 3, een ondergrens, geen compleet cijfer. Drie panden in een middelgrote stad, gekocht over twintig jaar als privaat pensioen in plaats van via een pensioenfonds, kunnen bij de huidige WOZ-waarden samen ruim boven de zeven cijfers uitkomen — zeker gecombineerd met een levenslang opgebouwde spaarbuffer. Niets daaraan is exotisch. Het Centraal Bureau voor de Statistiek registreert al jaren dat het aantal particuliere huurwoningen stijgt, precies omdat mensen zoals Hilde en Thijs een pensioenfonds dat sinds 2008 minder vertrouwen geniet, probeerden te vervangen door stenen die ze zelf konden zien. Dat is geen ontwijkingsconstructie. Het is voorzichtigheid die, bij een niet-geïndexeerde drempel, over een paar jaar bestraft kan worden als rijkdom.
Dezelfde asymmetrie als bij de erfbelasting
Dit blog bestaat niet om box 3 te bestrijden. Maar wie de erfbelasting onrechtvaardig vindt, herkent het mechanisme onmiddellijk, want het is precies hetzelfde. De erfbelasting wordt verdedigd met het beeld van het landgoed en het familiekapitaal van drie generaties; geïnd wordt zij, zoals dag 011 liet zien, vooral bij wie niet kan plannen — terwijl bijna vier op de tien nalatenschappen onaangegeven blijft en de opbrengst al veertien jaar stilstaat. De kindvrijstelling van € 26.230 is sinds de invoering nooit zo hard gestegen als de gemiddelde koopwoning, zoals dag 010 met cijfers laat zien — hetzelfde type stille drempelverlaging die hierboven voor de Britse erfbelasting en de Nederlandse inkomstenbelasting staat. En onder dat alles ligt de viervoudige heffing die dit blog telkens terugbrengt: hetzelfde vermogen wordt al belast bij verdienen, aanhouden, besteden en nalaten. Een vijfde laag, verkocht als "alleen voor de allerrijksten", voegt zich bij een fundament dat voor een gewoon gezin al vier lagen dik is.
Wie wil zien hoe een drempel die vandaag redelijk voelt, bij ongewijzigd beleid over tien of twintig jaar een heel ander gezin raakt, rekent het door met de rekentool op deze site: vul een nalatenschap van vandaag in, en vergelijk die met dezelfde nalatenschap bij huizenprijzen van 2040. De vrijstelling verandert niet mee. Dat is precies het verschijnsel waarvoor dit stuk waarschuwt, alleen een paar jaar eerder getoond.
Wat nu te doen
Volg de stemming van 12 november zelf — op tweedekamer.nl of bij een onafhankelijke nieuwsbron — en vraag, als u uw Kamerlid schrijft, niet om "geen belasting op vermogen", maar om één concrete garantie: een wettelijk vastgelegde, jaarlijkse indexatie van elke nieuwe drempel, zodat "voor de allerrijksten" een belofte blijft in plaats van een openingsbod. En lees, als u hier voor het eerst bent via het box 3-debat, waarom precies dit mechanisme al decennia bij de erfbelasting speelt: in het manifest van deze site, en met de volledige rekensom in het Standaardwerk.
Veelgestelde vragen
Wat is de grens van de miljonairsbelasting?
Het amendement van PRO en Volt voert een extra schijf van 45% in box 3 in vanaf € 80.578 belastbaar box 3-inkomen; volgens de indieners raakt dat vermogens vanaf ongeveer € 1 à 1,3 miljoen, de eigen woning niet meegerekend. Onder die grens blijft het gewone tarief van 36% gelden.
Wordt de grens van de miljonairsbelasting geïndexeerd?
Dat staat niet vast. De berichtgeving over het amendement vermeldt tot 11 november 2026 geen jaarlijkse indexatieclausule voor de drempel van € 80.578. Zonder indexatie zakt een nominale grens, bij stijgende vermogensprijzen, geleidelijk een steeds grotere groep spaarders binnen.
Is er een precedent voor een belasting die ooit alleen de allerrijksten trof?
Ja. De Amerikaanse inkomstenbelasting trof in 1913 minder dan 1% van de huishoudens; tijdens de Tweede Wereldoorlog gold zij voor de helft van de bevolking. De Britse erfbelastingvrijstelling van £325.000 staat al sinds 2009 vast, terwijl zij bij volledige indexatie nu tussen de £475.000 en £517.000 zou liggen.
Raakt de miljonairsbelasting ook particuliere verhuurders?
Potentieel wel. Het ministerie van Financiën schat dat particulieren minstens 150.000 woningen verhuren via box 3. Een paar panden plus een opgebouwd spaartegoed kan, zeker bij gestegen WOZ-waarden, op papier al dicht bij de nieuwe drempel van ongeveer € 1,3 miljoen komen.
Gebruikt Nederland deze truc — een drempel die niet meestijgt — al in de gewone belasting?
Ja, bij de inkomstenbelasting. In 2024 paste het kabinet maar 95,9% van de aangekondigde inflatiecorrectie toe in plaats van 100%; voor 2026 ligt een vergelijkbaar voorstel voor van 52,8%. Dat duwt meer belastingplichtigen in een hoger tarief zonder dat daarover apart gestemd wordt.
← alle dagen