Successiewet 1956 — tegenlezingEditie 2026 · actualiteit

DE VRIJSTELLING

Dag 021 · Instrumenteel — pensioenimputatie

Erfbelasting over pensioen: wat pensioenimputatie doet

11 november 2026 · leestijd 10 min · pensioenimputatie, partnervrijstelling, art. 32 lid 2 SW

Corina, 61, vond het decennialang een geruststellende gedachte: haar man koos, elke keer dat zijn werkgever van pensioenregeling wisselde, bewust voor de variant met het hoogste nabestaandenpensioen. Hij wilde haar verzorgd achterlaten. Na zijn overlijden krijgt ze dat pensioen inderdaad, levenslang, onbelast. Pas bij de notaris hoort ze het andere deel van het verhaal: precies omdat hij zo goed voor haar zorgde, is haar partnervrijstelling voor de erfbelasting over de rest van de nalatenschap — het huis, het spaargeld — flink kleiner dan de volle € 828.035 waar ze op had gerekend.

Over een nabestaandenpensioen of lijfrente die u na het overlijden van uw partner ontvangt, betaalt u geen erfbelasting. Maar uw partnervrijstelling van € 828.035 (2026) wordt wel verminderd — met de helft van de gekapitaliseerde waarde van die toekomstige uitkeringen, een regel die pensioenimputatie heet (art. 32 lid 2 Successiewet 1956). Er blijft altijd minimaal € 213.915 vrijstelling over, hoe hoog het pensioen ook is.

Eerst het eerlijke argument, op zijn sterkst

Pensioenimputatie is geen bureaucratische gril. De partnervrijstelling bestaat om een achterblijvende partner tegen financiële hardheid te beschermen. Wie al een levenslang, gegarandeerd nabestaandenpensioen van bijvoorbeeld € 2.000 per maand ontvangt, staat aantoonbaar anders in de wereld dan wie na een overlijden met niets dan een huis en een paar spaartegoeden achterblijft. De wetgever redeneert niet onredelijk: een vrijstelling die bedoeld is om een inkomensgat te dichten, moet kleiner zijn voor wie dat gat al grotendeels gedicht heeft. En de regel is niet hardvochtig in de uitvoering — de vrijgestelde uitkering zelf blijft volledig onbelast, en wat ook gebeurt, er blijft altijd € 213.915 vrijstelling over.

Waarom het toch de verkeerde vergelijking is

Het probleem zit niet in de logica van de regel, maar in wat zij vergelijkt. Pensioenimputatie meet niet hoeveel een nabestaande in totaal heeft; zij meet alleen hoeveel daarvan toevallig de vorm had van een pensioenaanspraak. Twee partners die exact hetzelfde bedrag achterlaten, worden verschillend behandeld naargelang de vorm waarin dat bedrag zat. Wie bij een werkgever zat met een ruime pensioenregeling en daardoor een fors nabestaandenpensioen opbouwde, levert bij overlijden méér partnervrijstelling in dan wie zelfstandig ondernemer was, zelf voor zijn oudedag spaarde via box 3-vermogen, en precies hetzelfde bedrag aan de achterblijvende partner nalaat als vrij besteedbaar spaargeld. De zelfstandige "verliest" fiscaal niets aan imputatie; de werknemer met het betere pensioen wel — niet omdat hij meer nalaat, maar omdat hij het anders heeft opgebouwd.

Dat is precies het patroon dat dit blog bij de erfbelasting als geheel beschrijft: een heffing die zich voordoet als neutraal, maar in de uitvoering afhankelijk is van vorm in plaats van omvang. Wie kon kiezen — en wie geadviseerd werd, zie dag 020 — structureert zijn oudedagsvoorziening met het oog op precies dit soort regels. Wie dat niet deed, ontdekt de imputatie pas bij de notaris, zoals Corina.

De rekenregel, stap voor stap

De wet berekent de gekapitaliseerde waarde van het nabestaandenpensioen door de jaarlijkse uitkering te vermenigvuldigen met een factor uit een leeftijdstabel die aan de leeftijd van de nabestaande bij het overlijden is gekoppeld: hoe jonger de nabestaande, hoe langer de uitkering vermoedelijk zal lopen en hoe hoger de factor — van 16 voor wie jonger is dan 20, geleidelijk afnemend tot 2 voor wie 90 jaar of ouder is. Van die gekapitaliseerde waarde wordt vervolgens de helft van de partnervrijstelling afgetrokken. Het resultaat kan nooit lager uitvallen dan de minimale vrijstelling van € 213.915 — het verschil met de volledige vrijstelling, € 614.120, is dus het maximale bedrag dat pensioenimputatie ooit kan wegnemen, hoe riant het nabestaandenpensioen ook is. AOW en een eventueel Anw-nabestaandenpensioen van de overheid tellen hierin niet mee; alleen particulier of via de werkgever opgebouwde aanspraken doen dat.

Wat dit betekent naast het afvullegaat

Wie het afvullegaat uit dag 015 kent, herkent de familie van dit probleem: allebei gaan over hoeveel van de partnervrijstelling werkelijk wordt benut. Een afvullegaat vult de vrijstelling juist aan tot haar volledige bedrag; pensioenimputatie verkleint diezelfde vrijstelling van de andere kant. Voor stellen die hun testament laten opstellen, is dit precies het soort afweging waarvoor dit blog geen vuistregel geeft: of het zin heeft om bijvoorbeeld pensioenaanspraken anders te structureren, hangt af van de hoogte van het nabestaandenpensioen, de leeftijd van de partners, en de omvang van de rest van de nalatenschap. Dat is geen gratis winst en geen rekensom die zonder een fiscalist of notaris verantwoord te maken is — zie daarover ook de bredere waarschuwing in dag 020 over wie zich zulk advies kan veroorloven.

Dezelfde vraag die dit blog steeds terugbrengt

Pensioenimputatie is een technisch detail in een wet van 1956, maar het raakt de kern van wat dit blog betoogt: een verantwoordelijke levenskeuze — kiezen voor het beste nabestaandenpensioen in plaats van het hoogste directe salaris — wordt door de Successiewet afgestraft op het moment dat die keuze zijn werk had moeten doen. Precies de vaste formule van het manifest van deze site: een rechtvaardige samenleving tilt de onderkant op, zij verbouwt geen rouw tot opbrengst. Wie de ene vorm van voorzichtigheid (pensioen opbouwen) fiscaal zwaarder laat wegen dan de andere (zelf sparen), kiest niet voor rechtvaardigheid. Zij kiest voor een boekhoudkundig toeval.

Wat nu te doen

Vraag bij uw pensioenfonds of verzekeraar op wat de hoogte van het nabestaandenpensioen voor uw partner zou zijn, en bespreek met een notaris of fiscalist of de resterende partnervrijstelling, in combinatie met de rest van uw vermogen, aanleiding geeft om het testament aan te passen — bijvoorbeeld met een afvullegaat. Reken de erfbelasting over uw eigen nalatenschap, inclusief een geschatte pensioenimputatie, door met de rekentool op deze site. En lees, als u zich afvraagt waarom een wet uit 1956 nog altijd zo veel discretie overlaat aan toeval in plaats van rechtvaardigheid, de volledige audit in het Standaardwerk.

Veelgestelde vragen

Moet ik erfbelasting betalen over het pensioen van mijn overleden partner?

Nee. Een nabestaandenpensioen of lijfrente-uitkering die u na het overlijden van uw partner ontvangt, is zelf vrijgesteld van erfbelasting. Wel wordt uw partnervrijstelling voor de rest van de nalatenschap verminderd via pensioenimputatie (art. 32 lid 2 Successiewet 1956).

Wat is pensioenimputatie precies?

De regel die uw partnervrijstelling van € 828.035 (2026) vermindert met de helft van de gekapitaliseerde waarde van uw toekomstige aanspraken op nabestaandenpensioen of lijfrente. De waarde wordt berekend door de jaarlijkse uitkering te vermenigvuldigen met een factor uit een leeftijdstabel: hoe jonger u bent, hoe hoger de factor en hoe groter de vermindering.

Blijft er altijd een minimale vrijstelling over?

Ja. In 2026 geldt een minimale partnervrijstelling van € 213.915, hoe hoog het nabestaandenpensioen ook is. Pensioenimputatie kan dus maximaal € 614.120 van de volledige vrijstelling van € 828.035 wegnemen.

Vallen AOW en Anw ook onder pensioenimputatie?

Nee. AOW en een eventueel Anw-nabestaandenpensioen hebben geen invloed op de partnervrijstelling. Alleen particulier of via de werkgever opgebouwd nabestaandenpensioen en lijfrente tellen mee voor de imputatie.

Is pensioenimputatie eerlijk tegenover wie zelf spaarde in plaats van pensioen opbouwde?

Dat is een reëel knelpunt: twee even grote nalatenschappen worden verschillend belast, afhankelijk van of het vermogen als pensioenaanspraak of als vrij spaargeld is opgebouwd. Wie via een werkgever een ruim nabestaandenpensioen had, levert méér partnervrijstelling in dan wie hetzelfde bedrag zelf opzij zette.

← alle dagen