Successiewet 1956 — tegenlezingEditie 2026 · actualiteit

DE VRIJSTELLING

Dag 024 · Open brief — aan het kabinet en de Staten-Generaal

Open brief: dit kabinet regeert zonder mandaat

11 november 2026 · leestijd 16 min · geschreven op de vooravond van de stemming van 12 november

Aan de leden van de Tweede en Eerste Kamer, en aan het kabinet-Jetten.

Morgen stemt u. Vanavond, de avond ervoor, zit een gezin in een forenzendorp tussen Zwolle en Deventer nog eens bij hun jaarafschriften — hetzelfde gezin waarmee dit blog op 11 november al schreef over de miljonairsbelasting. Zij stemden in oktober 2025 niet op een partij die hun spaargeld zwaarder wilde belasten. Morgen hoort u, in een zaal waar zij niet bij zijn, of dat spaargeld alsnog onder een nieuw toptarief van 45% valt. Wij schrijven u niet om die stemming tegen te houden. Wij schrijven u omdat rechtmatig en rechtvaardig twee verschillende woorden zijn, en u morgen alleen over het eerste beslist.

Deze brief stelt geen juridische onmogelijkheid aan de orde: een minderheidskabinet dat met steun van de oppositie een belastingwet door de Kamer loodst, overtreedt geen enkele bepaling van de Grondwet. Wat wij aan de orde stellen is iets anders en, wij menen, ernstiger: een coalitie van 66 van de 150 zetels voert een maatregel in waartegen de grootste aaneengesloten politieke stroming van het land — 64 zetels, zonder BBB's enkele zetels erbij — nadrukkelijk stemde. Dat is geen rechtsstaatcrisis. Het is een representatiecrisis, en die verdient evenveel aandacht.

Wat wij toegeven, voordat u het ons verwijt

Geen scherpe fiscalist, geen staatsrechtgeleerde, zou deze brief overleven als zij beweerde dat hier een wet wordt gebroken. Dus geven wij het meteen toe. Art. 81 Grondwet is glashelder: wetten worden vastgesteld door de regering en de Staten-Generaal gezamenlijk. Niet door de grootste partij. Niet door de grootste politieke familie. Door een meerderheid van de Kamer, wie die meerderheid ook vormen. Art. 50 Grondwet voegt toe dat de Staten-Generaal het gehele Nederlandse volk vertegenwoordigen — niet de kiezers van de coalitie, niet de kiezers van de oppositie, maar iedereen tegelijk, via vertegenwoordigers die volgens art. 67 lid 3 Grondwet zonder last stemmen. Sinds de grondwetsherziening van 1983 kan geen kiezer, geen partij en geen regeerakkoord een Kamerlid juridisch binden aan een bepaalde stem. Een verkiezingsuitslag is, staatsrechtelijk, geen contract. Wie daar anders over denkt, leest de Grondwet die hij beweert te verdedigen niet.

En nog iets geven wij toe: dit is niet uniek voor deze coalitie, deze stemming, of dit onderwerp. Een analyse in Economisch Statistische Berichten liet al zien dat het coalitieakkoord van Rutte IV een lastenverlichting van € 1,4 miljard toezegde, ver onder wat VVD (€ 9,4 miljard) en CDA (€ 5,6 miljard) hun eigen kiezers hadden beloofd. Onder een heel ander kabinet, over een heel ander onderwerp — de pensioenhervorming — klonk het verwijt "kiezersbedrog" al uit de mond van commentatoren wanneer coalitiepartijen een eerder verzet tegen een maatregel lieten varen. Het patroon waar wij morgen getuige van zijn, is dus geen uitzondering op hoe de Nederlandse coalitiedemocratie werkt. Het is hoe zij structureel werkt. Dat maakt het verwijt niet kleiner. Het maakt het fundamenteler.

De wiskunde die niemand ontkent

Bij de verkiezingen van 29 oktober 2025 haalden PVV, VVD, JA21 en FvD samen 64 zetels — vier partijen die zich, elk op hun eigen manier, nadrukkelijk tegen een nieuwe vermogensheffing hadden uitgesproken. D66 werd voor het eerst in haar geschiedenis de grootste partij, met een marge van nog geen 30.000 stemmen op de PVV. Het kabinet dat op 23 februari 2026 aantrad — D66, VVD en CDA — kreeg daarmee 66 van de 150 zetels: een minderheid, 44% van de Kamer. Voor het Belastingplan 2027, en specifiek voor het amendement van PRO en Volt dat een extra schijf van 45% in box 3 invoert op vermogen boven ongeveer € 1 à 1,3 miljoen, is deze coalitie afhankelijk van precies de partijen die bij die verkiezingen verloren (PRO, de fusiepartij van een GroenLinks-PvdA die onder Timmermans terugviel naar 20 zetels) of amper meetelden (Volt). VVD-Kamerlid Wendy van Eijk noemde het "ondenkbaar" dat een coalitiepartij dit amendement in deze vorm zou steunen. Of D66 en CDA daadwerkelijk meegaan, stond bij het schrijven van deze brief nog niet vast. Dat die vraag morgen wordt beslist door een rekensom van zetels die bij de verkiezingen zelf verloren, niet door de rekensom die de kiezer zelf maakte, is precies het probleem.

Rechtmatig is het laagste station, niet het eindstation

Hier wringt het, en hier schrijven wij scherp. Een wet die "kan" omdat niets haar tegenhoudt, is niet hetzelfde als een wet die "moet" omdat iets haar rechtvaardigt. De Nederlandse Grondwet kent, sinds art. 120, geen rechter die een wet in formele zin mag toetsen aan diezelfde Grondwet — geen Oostenrijkse route naar een constitutioneel hof, zoals dit blog eerder in hoofdstuk 6 van het Standaardwerk beschreef. Dat betekent dat zelfs wie twijfelt of deze maatregel wél door de beugel kan, nergens heen kan met die twijfel. Geen rechter zal hem bevestigen of ontkrachten. De enige toetsing die overblijft, is politiek: de vraag of 66 zetels, met steun van 20 andere, zich gedekt mogen voelen door een meerderheid van de Kamer wanneer 64 zetels — een grotere, aaneengesloten stroming dan de coalitie zelf — nadrukkelijk het tegenovergestelde stemde. De politicoloog Arend Lijphart bouwde zijn hele verdediging van coalitiedemocratieën op het idee van "executive inclusiveness": hoe meer van de electorale krachten in een land mee aan tafel zitten, hoe legitiemer het bestuur. Critici van zijn eigen model wijzen erop dat een minderheidskabinet dat via wisselende ad-hoc meerderheden regeert, naar diezelfde maatstaf juist zwak scoort — precies de categorie waarin het kabinet-Jetten morgen opereert.

Wij vragen u niet om de wet te breken om dit op te lossen. Wij vragen u om toe te geven dat "het mag" niet hetzelfde is als "het is terecht" — en om daarnaar te handelen in de voorwaarden die u morgen stelt, niet alleen in de tekst van de wet.

Hetzelfde patroon, nu bij de erfbelasting

Dit blog bestaat niet om een coalitie te bestrijden. Het bestaat om een wet te bestrijden die hetzelfde verdedigingsmechanisme gebruikt als het amendement waarover u morgen stemt: het beeld van de allerrijksten, geïnd bij wie dat beeld het minst past. Dag 019 van dit blog liet zien hoe een drempel die vandaag "alleen voor miljonairs" geldt, binnen tien jaar via simpele niet-indexatie een heel andere groep raakt — precies zoals de Nederlandse kindvrijstelling van € 26.230 bij de erfbelasting al is uitgehold terwijl de gemiddelde koopwoning sinds 2013 bijna is verdubbeld. Dezelfde viervoudige heffing die dit blog al jaren documenteert — verdiend, aangehouden, besteed, nagelaten — krijgt morgen een vijfde laag, aangenomen door een coalitie die zelf niet de grootste politieke stroming vertegenwoordigt die zich daartegen uitsprak. Wie wil weten wat zo'n drempel na tien jaar ongewijzigd beleid met een gewoon gezin doet, hoeft geen nieuwe wet af te wachten: de rekentool van deze site laat precies dat patroon al zien bij de erfbelasting, zonder dat daar ooit een nieuw toptarief voor nodig was.

Wat wij niet beweren, en waarom dat ertoe doet

Wij beweren niet dat u morgen de Grondwet schendt. Wij beweren niet dat deze stemming ongeldig zou zijn, of dat zij via de rechter kan worden teruggedraaid. Wie dat wél beweert, verliest het recht om au sérieux genomen te worden — en geeft iedere verdediger van deze heffing een makkelijk excuus om de rest van onze argumenten te negeren. Precies daarom schrijven wij deze brief zo: koud, precies, met elke bewering herleidbaar tot een Grondwetsartikel of een cijfer uit een officiële bron. De kracht van ons verwijt zit niet in overdrijving. Zij zit in het feit dat alles hierboven waar is, en dat de uitkomst toch voelt zoals hij voelt voor 64 zetels aan kiezers: genegeerd, niet bedrogen in de letterlijke, strafrechtelijke zin van het woord, maar bestuurd buiten hun stem om.

Wat wij vragen

Geen blokkade van de heffing als zodanig — dit blog bepleit de afschaffing van de erfbelasting, niet een vetorecht voor elke minderheid over elke wet. Wij vragen drie concrete waarborgen, vóór de stemming van morgen, niet erna:

Eén. Een wettelijk vastgelegde jaarlijkse indexatie van de nieuwe drempel van € 80.578 belastbaar box 3-inkomen, zodat "voor de allerrijksten" een belofte blijft in plaats van, zoals bij de Britse erfbelastingvrijstelling sinds 2009, een drempel die vanzelf een steeds grotere groep binnenzuigt.
Twee. Een horizonbepaling die de maatregel na vijf jaar opnieuw, expliciet, aan de Kamer voorlegt — niet als hamerstuk, maar als volwaardig debat waarin de coalitie van dat moment zich opnieuw moet verantwoorden tegenover de kiezers van dat moment.
Drie. Een openbare, naar zetelaantal gewogen verantwoording: elke fractie die vóór stemt, publiceert binnen een week een onderbouwing van maximaal 300 woorden, gericht aan haar eigen kiezers, waarin zij uitlegt waarom deze stem overeenkomt met wat zij in oktober 2025 beloofde — of waarom zij van standpunt veranderde, en wanneer.

Dat laatste kunt u ons niet weigeren met een beroep op art. 67 Grondwet. Zonder last stemmen betekent dat niemand u kan dwingen. Het betekent niet dat u niemand iets verschuldigd bent.

Veelgestelde vragen

Is het ongrondwettelijk dat een minderheidskabinet een belastingwet doorvoert met oppositiesteun?

Nee. Art. 81 Grondwet bepaalt dat wetten worden vastgesteld door de regering en de Staten-Generaal gezamenlijk — een meerderheid van de Kamer volstaat, ongeacht welke partijen die meerderheid vormen. Dit is geen schending van de Grondwet, maar precies hoe zij is ontworpen.

Wat betekent "de leden stemmen zonder last" in art. 67 Grondwet?

Sinds de grondwetsherziening van 1983 bepaalt art. 67 lid 3 dat Kamerleden zonder last stemmen: geen kiezer, partij of regeerakkoord kan een Kamerlid juridisch binden aan een bepaalde stem. Een verkiezingsuitslag is daarmee geen afdwingbaar mandaat, hoe zwaar hij politiek ook weegt.

Hoeveel zetels haalden de partijen die tegen hogere vermogensbelasting waren bij de verkiezingen van 2025?

Bij de verkiezingen van 29 oktober 2025 haalden PVV, VVD, JA21 en FvD samen 64 zetels, tegenover de 66 zetels van de uiteindelijke coalitie D66-VVD-CDA. Diezelfde coalitie is voor een meerderheid over het Belastingplan 2027 afhankelijk van PRO en Volt, partijen die bij die verkiezingen verloren of amper meetelden.

Is dit de eerste keer dat een Nederlandse coalitie afwijkt van wat kiezers kozen?

Nee. Een ESB-analyse van het coalitieakkoord van Rutte IV liet al zien dat de toegezegde lastenverlichting (€ 1,4 miljard) ver achterbleef bij wat VVD (€ 9,4 miljard) en CDA (€ 5,6 miljard) hadden beloofd. Het patroon is structureel, niet uniek voor deze coalitie of dit onderwerp.

Wat vraagt dit blog van de Kamer vóór de stemming van 12 november 2026?

Geen blokkade van de heffing als zodanig, maar drie concrete waarborgen: een wettelijk vastgelegde jaarlijkse indexatie van elke nieuwe drempel, een horizonbepaling die de maatregel na vijf jaar opnieuw aan de Kamer voorlegt, en een openbare, naar aantal zetels gewogen verantwoording van elke partij die voor stemt.

Met precisie, en zonder verontschuldiging voor de toon,
De Vrijstelling

← alle dagen