Successiewet 1956 — tegenlezingEditie 2026 · actualiteit

DE VRIJSTELLING

Dag 023 · Opinie — starters en de vermogensoverdracht

Starters, schenking en de erfenis die te laat komt

11 november 2026 · leestijd 11 min · starters, schenkingen, generatiekloof

Lotte, 29, en Daan, 31, rekenden het drie keer na voor ze het geloofden. Hun hypotheekadviseur kon, bij hun gezamenlijke inkomen, een lening financieren tot 91,5% van de woningwaarde — het landelijke gemiddelde voor starters in de eerste helft van 2026. De rest, enkele tienduizenden euro's, moesten ze zelf meebrengen. Ze hadden het niet. Hun beste vriendin, zelfde leeftijd, zelfde soort baan, tekende twee maanden later een koopcontract — haar ouders hadden € 58.000 overgemaakt, het landelijk gemiddelde van een schenking aan starters in 2024. Lotte en Daan sloten een Starterslening af. Niet omdat ze onverstandiger waren. Omdat niemand hun die € 58.000 kon geven.

Van de starters die in 2024 hun eerste woning kochten, ontving 31% een schenking van (schoon)ouders — tegen 19% in 2021 — met een gemiddeld bedrag van € 58.000. Starters zonder die steun financierden in de eerste helft van 2026 gemiddeld 91,5% van de woningwaarde via hun hypotheek en grepen steeds vaker naar een Starterslening, gebruikt bij 8,3% van alle startershypotheken en 15,2% bij starters onder de 25 jaar. De scheidslijn tussen wie een huis kan kopen en wie moet blijven huren, loopt niet meer primair langs inkomen. Zij loopt langs de vraag of de ouders geld hebben — en durven te geven.

Eerst het eerlijke argument, op zijn sterkst

Wie hier onmiddellijk "dus hogere erfbelasting" van denkt, redeneert niet onredelijk. Het CPB registreerde dat een meerderheid van de Nederlanders vindt dat grote erfenissen zwaarder belast mogen worden — en de cijfers hierboven verklaren waarom: een huurder had in 2024 gemiddeld € 40.400 vermogen, een woningbezitter € 563.800. Een verschil van een half miljoen euro, grotendeels bepaald door wie wél en wie niet op tijd kon kopen. ING waarschuwt bovendien terecht dat schenkingen van ouders de huizenprijzen verder opdrijven: als de helft van de starters met ouderlijk geld kan overbieden, stijgt de prijs voor iedereen, ook voor wie dat geld niet heeft. Dat is geen ingebeelde zorg. Het is precies het mechanisme dat Lotte en Daan tegen zich zagen werken.

Waarom de erfbelasting het probleem niet raakt

Het probleem met "dus hogere erfbelasting" is dat de erfbelasting een ander moment belast dan het moment waarop de ongelijkheid ontstaat. Onderzoek van het CPB laat zien dat erfenissen rond het veertigste levensjaar nog nauwelijks een rol spelen in het vermogen van een huishouden. Nederlanders erven doorgaans pas wanneer hun ouders werkelijk overlijden — en die ouders worden, dankzij een langer leven, steeds ouder. Lotte en Daan zijn nu 29 en 31. Als hun ouders de gemiddelde leeftijd bereiken, erven zij ergens tussen hun vijftigste en zestigste. Tegen die tijd hebben zij hun eerste huis al lang gekocht — met een dure Starterslening, een hoge hypotheek, of helemaal niet — of ze hebben definitief besloten te blijven huren. Een erfenis die na je zestigste komt, verandert niets aan de vraag of je op je dertigste een huis kon kopen. De erfbelasting belast het late moment. Het ongelijke moment is het vroege.

Dat vroege moment wordt juist gevoed door schenkingen, niet door erfenissen — en precies daar is het instrumentarium de afgelopen jaren versmald, niet verruimd. De jubelton, de eenmalig verhoogde schenkingsvrijstelling voor de eigen woning, is afgeschaft; wat overblijft is de jaarlijkse vrijstelling van € 6.908 (2026), zoals dag 008 beschrijft: een fractie van wat een starter nodig heeft om de kloof tussen hypotheek en koopsom te dichten. Het gevolg is precies wat Taxlive signaleerde na de afschaffing van de jubelton: starters leenden méér, niet minder. Wie vermogende ouders heeft, vindt een andere weg — een familiehypotheek, een informele lening, gespreide schenkingen over meerdere jaren. Wie dat niet heeft, draagt het volledige risico van een hogere hypotheek zijn hele werkzame leven met zich mee. Het instrument dat de ongelijkheid tussen starters zou kunnen verkleinen, is ingeperkt. Het instrument dat haar niet raakt — de erfbelasting — staat, en wordt zelfs uitgebreid met de miljonairsbelasting op nog later vermogen.

De vermogensoverdracht komt, maar niet op tijd

Nederland staat, meldde de NOS dit jaar, aan het begin van een overdracht van ongeveer € 973 miljard die de komende jaren naar een volgende generatie gaat — gedreven door een vergrijzende bevolking en huizenprijzen die sinds 2013 vrijwel zijn verdubbeld. Dat klinkt als een oplossing voor de starterscrisis in wording. Het is vooral een verkeerd getimede oplossing: het bedrag komt vrij wanneer de huidige dertigers zelf al in de vijftig of zestig zijn, niet wanneer zij een eerste huis nodig hebben. Voor Lotte en Daan betekent dit geen enkele troost. Zij hebben een probleem nu. De vermogensoverdracht arriveert later, bij een andere versie van hen — een versie die inmiddels misschien al lang eigen kinderen heeft die hetzelfde probleem doormaken als zij nu.

Dezelfde fout als bij de erfbelasting in het algemeen

Dit is geen uitzondering op het patroon dat dit blog beschrijft; het is een nieuwe verschijningsvorm van precies datzelfde patroon. Het manifest van deze site stelt: een rechtvaardige samenleving tilt de onderkant op, zij verbouwt geen rouw tot opbrengst. Wie de ongelijkheid tussen starters wil verkleinen, moet bouwen — meer woningen, soepelere regels voor wie weinig eigen geld heeft — niet een belasting optuigen op het moment dat een ouder sterft, decennia na het moment waarop de ongelijkheid al was beklonken. Erfbelasting straft geen enkele rijke starter van vandaag. Zij straft, zoals dag 010 met de mediane erfenis van € 43.000 laat zien, vooral een gewoon gezin, decennia nadat de kans om een kind op tijd te helpen al was verstreken.

Wat nu te doen

Als u ouders bent die uw kind willen helpen: bekijk de mogelijkheden van de jaarlijkse vrijstelling en een familiehypotheek via dag 002, en begin daar vroeg mee — niet pas bij een overlijden. Als u een starter bent zonder die mogelijkheid: weet dat het probleem niet uw eigen onvermogen is, en richt de politieke vraag niet op "erf ik te veel" maar op "waarom kost een eerste huis zoveel en waarom is lenen de enige weg voor wie geen vermogende ouders heeft". Reken, voor uw eigen toekomstige nalatenschap, door met de rekentool op deze site wat een latere erfenis voor uw kinderen zou betekenen — en overweeg of vroeger geven, binnen de grenzen van dag 008, niet eerlijker is dan later erven.

Veelgestelde vragen

Hoeveel starters krijgen een schenking van hun ouders voor een huis?

Volgens het Woon Onderzoek 2024 ontving 31% van de starters een schenking van (schoon)ouders bij de aankoop van hun eerste woning, tegen 19% in 2021. De gemiddelde schenking was ongeveer € 58.000 in 2024, tegenover ruim € 40.000 in 2018.

Hoeveel vermogen heeft een huurder in Nederland vergeleken met een huiseigenaar?

Een huurder had in 2024 gemiddeld € 40.400 vermogen, tegenover € 563.800 voor een woningbezitter — een verschil van meer dan een half miljoen euro. Die kloof ontstaat grotendeels vóór het overlijden van een ouder, via schenkingen en huizenbezit, niet via de erfbelasting.

Helpt het afschaffen van de jubelton starters zonder rijke ouders?

Niet aantoonbaar. Na de afschaffing van de jubelton leenden starters juist meer bij via de Starterslening, die in de eerste helft van 2026 bij 8,3% van de startershypotheken werd gebruikt — 15,2% bij starters onder de 25 jaar. Starters met vermogende ouders vinden alternatieven; starters zonder gaan dieper in de schulden.

Komt een erfenis op tijd om een starter te helpen met een eerste huis?

Meestal niet. Onderzoek van het CPB laat zien dat erfenissen rond het veertigste levensjaar nog nauwelijks een rol spelen in het vermogen van huishoudens. De meeste Nederlanders erven pas als zij zelf al lang een huis hebben gekocht — of definitief niet meer kunnen kopen.

Vinden Nederlanders dat erfenissen zwaarder belast mogen worden?

Volgens onderzoek van het CPB vindt een meerderheid van de Nederlanders dat grote erfenissen zwaarder belast mogen worden. Dat weerspiegelt een reëel gevoel van onrechtvaardigheid — maar de erfbelasting raakt niet de schenking die starters vandaag nodig hebben, alleen een erfenis die vaak te laat komt.

← alle dagen